
W polskim systemie prawnym niepełnosprawność nie jest pojęciem jednowymiarowym, może przybierać różne formy i stopnie. Ustalenie odpowiedniego stopnia niepełnosprawności ma istotne znaczenie prawne, gdyż wiąże się z dostępem do określonych świadczeń, ulg czy ochrony zatrudnienia. Zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wyróżniamy trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki. Każdy stopień niepełnosprawności wiąże się z określonymi uprawnieniami, wsparciem i obowiązkami.
Stopień znaczny
Znaczny stopień niepełnosprawności dotyczy osób, które są całkowicie niezdolne do pracy i wymagają stałej lub długotrwałej opieki oraz pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu (np. przy ubieraniu, jedzeniu, poruszaniu się).
Stopień umiarkowany
Osoba z umiarkowaną niepełnosprawnością jest częściowo niezdolna do pracy lub zdolna tylko do pracy chronionej. Może funkcjonować samodzielnie, ale często potrzebuje pomocy w niektórych aspektach życia codziennego.
Stopień lekki
Jesto to najłagodniejsza forma niepełnosprawności, dotyczy osób, które mają ograniczoną zdolność do pracy, ale są w stanie ją wykonywać w zwykłych warunkach. W życiu codziennym funkcjonują samodzielnie i nie wymagają stałej opieki.
Jak ustala się stopień niepełnosprawności?
Oceny dokonuje powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności na wniosek osoby zainteresowanej. W orzeczeniu podaje się m.in. cel orzeczenia (np. do świadczeń, zatrudnienia), datę ważności oraz wskazania dotyczące rehabilitacji czy konieczności opieki.
Uprawnienia osób z orzeczeniem o niepełnosprawności
Osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności mają szereg szczególnych praw i uprawnień, które mają ułatwiać im dostęp do rynku pracy, edukacji, rehabilitacji oraz codziennego życia społecznego. Wiele z nich reguluje ustawa o rehabilitacji zawodowej i zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Poniżej przedstawiamy najważniejsze z nich.
Wsparcie w poszukiwaniu pracy
Osoba z niepełnosprawnością zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna lub poszukująca pracy może korzystać z tych samych form wsparcia co inni bezrobotni, m.in.:
Dzięki temu osoby niepełnosprawne mają szansę na aktywne uczestnictwo w rynku pracy z wykorzystaniem narzędzi dostępnych również dla innych.
Jednorazowe środki na rozpoczęcie działalności
Osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności mogą otrzymać jednorazowe dofinansowanie na założenie firmy, gospodarstwa rolnego lub na przystąpienie do spółdzielni socjalnej. Wysokość tej pomocy może sięgać nawet piętnastokrotności przeciętnego wynagrodzenia, pod warunkiem, że działalność będzie prowadzona nieprzerwanie przez co najmniej 24 miesiące.
Dofinansowanie do kredytu
Jeśli osoba niepełnosprawna prowadzi już działalność gospodarczą, może ubiegać się o dopłatę do oprocentowania kredytu bankowego zaciągniętego na rozwój firmy lub gospodarstwa rolnego.
Ochrona zatrudnienia i organizacja stanowiska pracy
Pracodawca ma obowiązek stworzyć odpowiednie stanowisko pracy dla pracownika, który w wyniku wypadku czy choroby stał się osobą niepełnosprawną i nie może wykonywać dotychczasowych obowiązków.
Czas pracy i przerwy
Osoby z niepełnosprawnością mają szczególne prawa dotyczące czasu pracy:
Co ważne – skrócenie norm czasu pracy nie wpływa na wysokość wynagrodzenia.
Urlopy i zwolnienia
Osobom z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności przysługuje dodatkowe 10 dni urlopu rocznie. Mogą też korzystać ze zwolnienia z pracy na udział w turnusie rehabilitacyjnym (do 21 dni w roku) albo na badania i zabiegi lecznicze, jeśli nie można ich wykonać poza godzinami pracy.
Pies asystujący
Osoba z niepełnosprawnością może swobodnie poruszać się ze swoim psem asystującym w przestrzeni publicznej – m.in. w urzędach, szkołach, restauracjach, sklepach, parkach, a także w środkach transportu publicznego. Pies musi być oznakowany (uprząż) i posiadać certyfikat oraz aktualne szczepienia.
Karta parkingowa i zwolnienia
Osoby niepełnosprawne posiadające kartę parkingową są zwolnione z niektórych opłat za korzystanie z dróg publicznych prowadzących bezpośrednio do budynków użyteczności publicznej.