Mediacja to sposób rozwiązywania konfliktów, który opiera się na dobrowolności oraz poufności. Uczestniczą w niej strony sporu, wspierane przez bezstronnego mediatora, którego zadaniem jest pomoc w osiągnięciu porozumienia. W sprawach cywilnych mediacja bywa skuteczną alternatywą dla procesu, nawet jeśli spór jest już przedmiotem postępowania sądowego.
Kwestie dotyczące mediacji w sprawach cywilnych zostały ujęte w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 183¹–183¹⁵ k.p.c.). Zgodnie z tymi przepisami, postępowanie mediacyjne może zostać zainicjowane zarówno przed wszczęciem sprawy w sądzie, jak i na etapie przedsądowym. Celem ustawodawcy było zachęcenie stron do poszukiwania kompromisów także poza salą rozpraw.
Sąd może skierować strony do mediacji z własnej inicjatywy albo na zgodny wniosek uczestników postępowania. Należy jednak podkreślić, że udział w mediacji nie jest obowiązkowy, a strony mogą się z niej wycofać w dowolnym momencie. Mediacji nie przeprowadza się, jeśli w ciągu tygodnia od ogłoszenia lub doręczenia postanowienia o skierowaniu stron do mediacji, któraś ze stron nie wyrazi zgody na jej przeprowadzenie.
W jakich sytuacjach sąd proponuje mediację?
W praktyce mediacja często jest sugerowana przez sąd już na początku sprawy, szczególnie w sytuacjach, gdy dotyczy ona sporów rodzinnych, sąsiedzkich, majątkowych lub wynikających z umów cywilnoprawnych. Jeśli sąd uzna, że strony mają realną szansę na porozumienie, może wydać postanowienie o skierowaniu ich do mediatora wybranego z listy mediatorów prowadzonej przez prezesa sądu okręgowego.
W przypadku, gdy strony zawrą ugodę przed mediatorem, sąd dokonuje jej zatwierdzenia i może to uczynić również na posiedzeniu niejawnym. Po zatwierdzeniu ugoda nabiera mocy prawnej ugody sądowej.
Jak przebiega mediacja?
Postępowanie mediacyjne rozpoczyna się od nawiązania kontaktu przez mediatora z uczestnikami sporu oraz uzgodnienia terminu spotkania. Rozmowy mogą odbywać się osobiście lub w formie zdalnej - online. Podczas spotkań mediator tworzy bezpieczną przestrzeń do dialogu. Mediator nie podejmuje decyzji za strony. Wspiera je w poszukiwaniu akceptowalnych dla nich rozwiązań. Najczęściej mediacja kończy się po kilku spotkaniach, choć czasem wystarczy jedno. Sąd, kierując strony do mediacji, ustala jej czas trwania na okres nie dłuższy niż trzy miesiące. Termin ten może zostać przedłużony na zgodny wniosek stron lub z innych istotnych przyczyn. Okres mediacji nie jest wliczany do czasu trwania postępowania sądowego.
Czy warto skorzystać z mediacji?
Tak. Ugoda zawarta w ramach mediacji i zatwierdzona przez sąd zamyka sprawę. Można w ten sposób uniknąć konieczności prowadzenia pełnego postępowania dowodowego, przesłuchiwania świadków czy oczekiwania na terminy rozpraw. Mediacja pozwala nie tylko ograniczyć koszty i zaoszczędzić czas, ale także uniknąć eskalacji konfliktu, co ma szczególne znaczenie, gdy strony będą miały dalszy kontakt (jak np. w przypadku rodzin, sąsiadów czy wspólników). Dlatego zawsze warto rozważyć możliwość podjęcia mediacji. Może to być pierwszy krok do szybkiego, spokojnego i satysfakcjonującego rozwiązania sporu.